29 maja w piątek uczniowie klas 6-8 w ramach lekcji historii wzięli udział w akcji „Teatr w sieci/NATENCZAS, działanie Teatr w domu”. Uczniowie obejrzeli on-line przedstawienie teatralne pt. „Sprawiedliwi. Historia rodziny Ulmów” w reżyserii Beniamina M. Bukowskiego.

Sztuka ta została przygotowana przez aktorów rzeszowskiego teatru im. Wandy Siemaszkowej.

Każdy uczeń otrzymał link i mógł w ten sposób w tym czasie epidemii „zasiąść” w teatrze.

W spektaklu wykorzystano fragmenty dokumentów i relacji mieszkańców wsi Markowa zgromadzonych w Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów Markowej oraz zachowane fotografie autorstwa Józefa Ulmy.

Opowiedzenie historii rodziny Ulmów wydaje się trudne. Konfrontacja z tym tematem oznacza konieczność zmierzenia się z niewyobrażalnym okrucieństwem, jakie dokonało się w Polsce przed kilkudziesięciu laty. To jednocześnie historia o niezwykłym bohaterstwie Józefa i Wiktorii. Bohaterstwie, o którym niełatwo jest opowiedzieć bez wpadania w patos. Zadaniem, jakie postawili sobie twórcy spektaklu, jest próba przybliżenia się do codziennego życia tych, o których opowiadamy. Pierwszym i najważniejszym celem, który towarzyszył podczas realizacji przedstawienia było poszanowanie dla faktów. Dość szczegółowa rekonstrukcja zdarzeń i samej atmosfery panującej w Markowej w okresie II wojny światowej były możliwe dzięki pracy historyków, zebranym świadectwom mieszkańców wsi czy działalności podjętej przez Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodzin Ulmów w Markowej.

Podczas okupacji niemieckiej, zapewne pod koniec 1942 r., mimo biedy i zagrożenia życia Ulmowie dali schronienie ośmiorgu Żydom o nazwiskach: Goldman i Szall.

Rankiem 24 marca 1944 r. przed dom Ulmów przybyło pięciu niemieckich żandarmów oraz kilku granatowych policjantów. Dowodził nimi por. Eilert Dieken. Najpierw zamordowano Żydów, potem Józefa i Wiktorię (będącą w siódmym miesiącu ciąży). Następnie Dieken podjął decyzję o zabiciu dzieci. W kilka minut życie straciło siedemnaście osób – w tym dziecko, które Wiktoria zaczęła rodzić w chwili egzekucji. Ulmowie pochowani zostali na cmentarzu w Markowej, zaś Żydzi, którzy zginęli obok nich, spoczywają na cmentarzu w Jagielle (miejscu pochówku 41 innych ofiar Holokaustu z Markowej).

W 1995 r. Wiktoria i Józef Ulmowie zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2003 r. w diecezji przemyskiej rozpoczął się ich proces beatyfikacyjny. W 2004 r. odsłonięto w Markowej pomnik poświęcony rodzinie Ulmów. W 2010 r. prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

17 marca 2016 r. z udziałem prezydenta RP Andrzeja Dudy oraz przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski abp. Stanisława Gądeckiego w Markowej na Podkarpaciu otwarto Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów. Do tej pory odwiedziło je 110 tys. osób.

/U. Aleksiej/